Etikette ne yazar?

Pompa plakasında değer genellikle EEI ≤ 0,20 şeklinde görünür. Bu ifade, indeksin yazılan değerden yüksek olmadığı anlamına gelir.

EEIAnlamı
0,27AB'de bağımsız sirkülatörler için 2013'te başlayan ilk sınır
0,23AB'de 1 Ağustos 2015'ten beri geçerli sınır
0,20Mevzuatın en verimli sirkülatörler için verdiği referans değer

0,20 yasal bir sınır değil, karşılaştırma için verilen bir referanstır. KSB'nin Calio SI kılavuzundaki plaka örneğinde EEI ≤ 0,20 yazar.

Aynı seride bile değer boyuta göre değişebilir. KSB'nin 2019 tarihli Calio kılavuzunda genel değer EEI ≤ 0,20 iken, 40-90 boyutu 0,22 ve 50-90 boyutu 0,21 olarak belirtilir. Bu yüzden karar verirken seçtiğiniz boyutun plaka değerine bakın.

Türkiye'de durum nedir?

Türkiye'de konu, Bağımsız ve Ürünlere Entegre Salmastrasız Devirdaim Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ ile düzenlenir. 31 Aralık 2017 tarihli değişikliğe göre:

  • Bağımsız salmastrasız devirdaim pompaları 1 Şubat 2016'dan itibaren,
  • Ürünlere entegre pompalar 21 Nisan 2018'den itibaren,

EEI 0,23'ü aşmayacak şekilde olmalıdır. Kamu ihalelerinde de bu değer görülür: Bakanlık birim fiyat tanımlarından biri ıslak rotorlu pompalar için EEI ≤ 0,23 şartı içerir.

EEI nasıl hesaplanır?

Hesap iki gücü karşılaştırır: pompanın dört farklı debide ölçülen ağırlıklı ortalama gücü ve aynı büyüklükteki pompa için tanımlı referans güç.

Pompa önce en yüksek hidrolik gücü verdiği noktada ölçülür. Bu nokta %100 debi kabul edilir. Sonra aşağıdaki dört noktada elektrik gücü ölçülür ve standart yük profiliyle ağırlıklandırılır.

DebiZaman payı
%100%6
%75%15
%50%35
%25%44

Tablonun verdiği mesaj nettir: pompanın en çok zaman geçirdiği yer tam yük değildir. Zamanın %79'u, debinin yarısında veya daha azında geçer. Bu nedenle kısmi yükte verimli olmayan bir pompa, iyi bir EEI değeri alamaz.

Formül şöyledir:

EEI = PL,avgPref × 0,49
Pref = 1,7 × Phyd + 17 × (1 − e−0,3 × Phyd)

Burada P(L,avg) ağırlıklı ortalama elektrik gücü, P(ref) referans güç, P(hyd) ise pompanın en yüksek hidrolik gücüdür. 0,49 katsayısı, ölçeği sabitleyen bir sayıdır.

Basit bir örnek

Hidrolik gücü 100 W olan kurgusal bir pompa düşünelim. Ölçülen elektrik güçleri %100, %75, %50 ve %25 debide sırasıyla 150, 110, 70 ve 45 W olsun.

  1. Ağırlıklı ortalama güç: 0,06 × 150 + 0,15 × 110 + 0,35 × 70 + 0,44 × 45 = 69,8 W
  2. Referans güç: 1,7 × 100 + 17 × (1 − e^−30) ≈ 187 W
  3. EEI: (69,8 / 187) × 0,49 ≈ 0,18

Bu rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir, gerçek bir ürüne ait değildir. Gerçek hesapta ölçülen basma yüksekliği de düzeltmeye girer. Ayrıntılı yöntem EN 16297 standart serisinde tanımlanır.

EEI neyi söylemez?

EEI, iki pompayı aynı kurallarla karşılaştırmak için çok iyi bir araçtır. Ama binanızın faturasını tek başına göstermez.

  • Yanlış boyut: EEI'si düşük ama gereğinden büyük bir pompa, doğru boyuttaki pompadan daha fazla tüketebilir.
  • Kontrol ayarı: Aynı pompa, yüksek ayarlanmış bir eğride gereksiz enerji harcar.
  • Tesisat dengesi: Balanssız bir sistem, pompayı olması gerekenden yüksek basınçta çalıştırabilir.
  • Çalışma süresi: Isıtma mevsimi ve işletme saatleri tüketimi doğrudan değiştirir.

Benzer boyuttaki iki pompada ise fark anlamlıdır. Aynı referans güçte EEI'nin 0,23'ten 0,20'ye düşmesi, standart profildeki ağırlıklı gücün yaklaşık %13 azalması demektir. Ancak plakadaki "≤" işareti gerçek değerin daha düşük olabileceğini de gösterir.

Satın alırken EEI nasıl kullanılır?

EEI karşılaştırması, doğru pompalar arasından seçim yaparken anlamlıdır.

  1. Önce boyutu belirleyin. Yalnızca aynı çalışma noktasını karşılayan pompaları karşılaştırın.
  2. Plaka değerine bakın. Serinin genel değerine değil, teklif edilen boyutun değerine bakın.
  3. Standardı sorun. Değerin EN 16297 kapsamında verildiğini doğrulayın. KSB'nin Calio SI kılavuzu, kendi değeri için EN 16297-3'ü belirtir.
  4. Farkı kilovatsaate çevirin. Küçük bir EEI farkının ek maliyete değip değmediğini hesaplayın.

Kurgusal bir örnek verelim. Ağırlıklı ortalama gücü 80 W olan EEI 0,23'lük bir pompa ile aynı referans güçteki EEI 0,20'lik bir pompayı karşılaştıralım. İkinci pompanın ağırlıklı gücü yaklaşık 70 W olur. Yılda 5.000 saatte tüketimler 400 ve 348 kWh çıkar, fark yaklaşık 52 kWh'tir.

Bu fark tek bir küçük pompada mütevazı kalır. Büyük pompalarda veya çok sayıda pompası olan binalarda daha anlamlı hale gelir. Doğru boyut ve kontrol ayarı ise çoğu zaman iki yeni pompa arasındaki EEI farkından daha fazla etki yapabilir.

Çok eski bir pompanın plakasında EEI bulunmayabilir. Böyle bir durumda karşılaştırmayı EEI ile değil, ölçülen elektrik gücü ve çalışma süresiyle yapın.

Hangi pompalar kapsam dışında?

Düzenleme, hidrolik gücü 1-2.500 W arasındaki salmastrasız sirkülatörleri kapsar. AB metnine göre içme suyu sirkülatörleri bilgi şartı dışında bu sınıra tabi değildir. Kuru rotorlu pompalar da "salmastrasız" tanımına girmez.

Bu yüzden kullanım suyu resirkülasyon pompası ile ısıtma pompasının EEI değerlerini aynı beklentiyle karşılaştırmayın.

Yeni kurallar geliyor mu?

Avrupa Komisyonu, 641/2009 sayılı tüzüğün gözden geçirilmesini 2025'te başlattı ve Nisan 2025'e kadar görüş topladı. Kaynakta hangi şartların değişeceği belirtilmiyor. Yeni bir proje için güncel metni kontrol etmek yerinde olur.

Sık sorulan sorular

EEI ne kadar olmalı?

Yeni bir bağımsız sirkülatörde 0,23 veya altı gerekir. 0,20 ve altı, mevzuattaki referans seviyedir.

EEI ile enerji sınıfı aynı şey mi?

Hayır. Eski A-G etiketleri farklı bir ölçekti. Bugün karar için EEI'nin kendisine bakın.

Düşük EEI her zaman düşük fatura demek mi?

Hayır. EEI pompayı standart koşullarda karşılaştırır. Fatura ise boyut, ayar, tesisat ve çalışma süresiyle birlikte oluşur. Kontrol modları makalemiz bu farkın büyük bölümünü açıklıyor.

Kaynaklar

Örnek hesaplar ve kurgusal senaryolar metinde ayrıca belirtilmiştir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; projenize özel kararlar için bir tesisat mühendisine danışın.